Gmina Kuźnia Raciborska położona jest w zachodniej części województwa śląskiego, w górnym biegu rzeki Odry, w dolnym biegu rzeki Rudy. Od północy graniczy z gminą Bierawa (woj. opolskie), od wschodu z gminami Sośnicowice i  Pilchowice, od południa z miastem Rybnikiem i gminą Nędzą. Granicą zachodnią wyznacza rzeka Odra, za którą leży gmina Rudnik oraz gminy województwa opolskiego - Cisek i Bierawa. 

    Gmina leży w Kotlinie Raciborskiej oraz w płn.-zach. części Płaskowyżu Rybnickiego (należącego do Wyżyny Śląskiej). Teren został ukształtowany w drugim zlodowaceniu i pokryty jest piaskami moreny dennej. W okolicach Jankowic pojawiają się wydmy. Na płd. od Rud zaobserwować można osady trzeciorzędowe Płaskowyżu Rybnickiego.

    Najwyższym punktem jest wzniesienie o wysokości 271 m n.p.m., położone na płd. od Rud na granicy z Rybnikiem. Najniżej jest w miejscu, gdzie rzeka Odra opuszcza gminę, czyli na płn. od Rudy. Miejsce te położone jest na wysokości 178 m n.p.m. 

    Gmina Kuźnia Raciborska położona jest w dorzeczu Odry. Dawniej w Turzu znajdowała się osada flisacka, czynny był młyn wodny. Obecnie istnienie rzeki zaznacza się sporadycznymi lokalnymi  powodziami. Najbliższy most na Odrze znajduje się w Dziergowicach. W Turzu kończy bieg prawy dopływ Odry - rzeka Ruda. Przez miasto Kuźnię rzeka ta płynie dwoma korytami (Ruda i Rudka). 

    Klimat na terenie gminy uwarunkowany jest połączeniem na osi Bramy Morawskiej. Stąd większa liczba dni deszczowych w porównaniu z Niziną Śląską i większa liczba dni wietrznych. Natomiast zimy są łagodniejsze w porównaniu np. z Ziemią Głubczycką. Gleby w gminie są bardzo ubogie, jedynie w zach. części, nad Odrą spotyka się mady rzeczne. Piaszczyste tereny reszty gminy porasta las (głównie sztuczny las iglasty).

    Gmina obejmuje obszar o powierzchni 127 km2, w tym samo miasto Kuźnia Raciborska zajmuje 32 km2. Zaliczana jest do większych gmin województwa śląskiego. Lasy obejmują obszar 9 309 ha, co stanowi 73,4% powierzchni gminy. Katastrofalny pożar lasu w 1992r. strawił łącznie ponad 10 000 ha lasu. Liczba mieszkańców wynosi około 12 492. Pod względem liczebności gmina Kuźnia Raciborska należy do gmin średnich.

    Jednostkę administracyjną stanowi miasto Kuźnia Raciborska oraz wsie: Budziska, Jankowice, Ruda (z przysiółkami Brzeg, Ruda Dziergowska), Ruda Kozielska, Rudy (z przysiółkami: Biały Dwór, Brantolka, Kolonia Renerowska, Paproć, Podbiała, Przerycie, Szybki), Siedliska i Turze.